(6134) -  ΧΡΗΣΤΟΣ ΘΩΜΑΔΑΚΗΣ

Περιγραφή Μαθήματος

Το μάθημα εισάγει τις βασικές έννοιες και μεθόδους της Δημογραφικής Στατιστικής, με έμφαση στη μέτρηση, ανάλυση και προβολή της πληθυσμιακής μεταβολής.

• Ξεκινά από τη βασική δημογραφική λογιστική (γεννήσεις, θάνατοι, μετανάστευση) και προχωρά στη μελέτη της ηλικιακής διάστασης των ρυθμών, στους πίνακες επιβίωσης (γενεάς και περιόδου), στα παραμετρικά και πολλαπλών κινδύνων μοντέλα, καθώς και στα μέτρα γεννητικότητας.
• Στη συνέχεια αναλύεται η έννοια του στάσιμου και σταθερού πληθυσμού και η σύνδεση πίνακα ζωής, γονιμότητας και ηλικιακής δομής. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις πυραμίδες ηλικιών και στο διάγραμμα Lexis ως εργαλεία κατανόησης της δυναμικής ηλικίας–περιόδου–γενεάς.
• Το μάθημα ολοκληρώνεται με εισαγωγή στις προβολές πληθυσμού:αρχικά με απλά μοντέλα αύξησης (γραμμικό, εκθετικό, growth models) και στη συνέχεια με την αναλυτικοσυνθετική μέθοδο κατανομής κατά γενεά (cohort-component method), που αποτελεί τη βασική μεθοδολογία σύγχρονων δημογραφικών προβολών.
• Στόχος είναι οι φοιτητές να κατανοήσουν τόσο τη μαθηματική δομή των δημογραφικών μεγεθών όσο και τις υποθέσεις που βρίσκονται πίσω από τις εφαρμογές τους.

Ενότητες Μαθήματος

1. Εισαγωγή στη Δημογραφική Στατιστική

• Πληθυσμιακή μεταβολή
• Ανθρωποέτη και ακαθάριστοι ρυθμοί
• Βασική λογιστική εξίσωση πληθυσμού

2. Η ηλικιακή διάσταση των δημογραφικών ρυθμών

• Ηλικιακά ειδικοί ρυθμοί
• Ρόλος ηλικιακής δομής
• Σύγκριση πληθυσμών με διαφορετική σύνθεση

3. Τυποποίηση θνησιμότητας

• Άμεση και έμμεση τυποποίηση
• Σύγκριση επιπέδων θνησιμότητας

4. Πίνακες Επιβίωσης

• Πίνακες επιβίωσης γενεάς
• Πίνακες επιβίωσης περιόδου
• Βασικά μεγέθη (επιζώντες, πιθανότητες θανάτου, προσδόκιμο ζωής)

5. Παραμετρικά μοντέλα και πολλαπλοί κίνδυνοι

• Παραμετρικά μοντέλα για πίνακες επιβίωσης
• Πίνακες πολλαπλών κινδύνων
• Ανταγωνιστικοί κίνδυνοι και ερμηνεία

6. Γεννητικότητα

• Βασικά μέτρα γεννητικότητας
• Ηλικιακά ειδικοί δείκτες
• Σύνδεση γονιμότητας και ηλικιακής δομής

7. Στάσιμος και σταθερός πληθυσμός

• Σύνδεση πίνακα ζωής και γεννητικότητας
• Σταθερή ηλικιακή δομή
• Μακροχρόνια δυναμική πληθυσμού

8. Πυραμίδες ηλικιών

• Ανάλυση και ερμηνεία
• Δείκτες γήρανσης
• Διαχρονική σύγκριση πληθυσμών

9. Διάγραμμα Lexis

• Απεικόνιση ηλικίας–περιόδου–γενεάς
• Υπολογισμός δημογραφικών μεγεθών μέσω Lexis
• Διάκριση period και cohort μετρήσεων

10. Προβλέψεις πληθυσμού: απλή προσέγγιση

• Γραμμικά και εκθετικά growth models
• Σύνδεση με μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης
• Interpolation και extrapolation
• Περιορισμοί απλών μοντέλων

11. Αναλυτικοσυνθετική μέθοδος κατανομής κατά γενεά (Cohort-Component)

• Διάκριση κατά ηλικία και φύλο
• Επιβίωση γενεών
• Γεννήσεις μέσω ηλικιακών συντελεστών
• Μετανάστευση
• Female-dominant προβολές
• Βασικές επεκτάσεις

Βιβλιογραφία

Ελληνική βιβλιογραφία

• Δημογραφική ανάλυση - Αρχές, μέθοδοι, υποδείγματα, Παπαδάκης Μιχαήλ, Τσίμπος Κλέων Χ., 960-351-516-7, Σταμούλη Α.Ε., 2004
• ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΑΣ, ΒΥΡΩΝ ΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ, 978-960-9439-38-1, Παν.Εκδ. Θεσσαλίας, 2015
• Κωστάκη, Α. «Δημομετρία». Σημειώσεις διδασκαλίας.
• Σημειώσεις Διδάσκοντα (διαθέσιμες στο eClass).

Αγγλική βιβλιογραφία

• Preston, S. H., Heuveline, P., Guillot, M.
  Demography: Measuring and Modeling Population Processes.

Ημερομηνία δημιουργίας

Δευτέρα, 16 Φεβρουαρίου 2026